Ngành logistics Việt Nam vươn mình cùng nền kinh tế

Theo đánh giá của Vietnam Report, năm 2025 đánh dấu một giai đoạn tăng trưởng ấn tượng của nền kinh tế Việt Nam khi GDP ước đạt khoảng 8% và đặt nền tảng hướng tới mục tiêu 10% trong năm tiếp theo. Trong bối cảnh đó, ngành logistics tiếp tục khẳng định vai trò huyết mạch của nền kinh tế, là cầu nối giữa sản xuất – lưu thông – tiêu dùng và hội nhập quốc tế.

Song song với tiến trình phát triển kinh tế – xã hội, Việt Nam đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc không gian phát triển thông qua sáp nhập, điều chỉnh địa giới hành chính và quy hoạch các cực tăng trưởng mới. Những chuyển động này tạo điều kiện hình thành các trung tâm kinh tế – logistics quy mô lớn, thúc đẩy đầu tư đồng bộ hạ tầng giao thông, cảng biển, kho bãi và kết nối vận tải liên vùng.

Cùng với đà phục hồi và tăng tốc của nền kinh tế, quy mô thị trường logistics Việt Nam tiếp tục được mở rộng cả về chiều rộng lẫn chiều sâu. Mạng lưới doanh nghiệp logistics gia tăng nhanh chóng, trải dài từ vận tải, kho bãi, giao nhận, chuyển phát đến logistics tích hợp và logistics thương mại điện tử.

Theo Cục Thống kê, trong 11 tháng năm 2025, số doanh nghiệp thành lập mới trong lĩnh vực vận tải, kho bãi đạt 10.269 doanh nghiệp, tăng 29,3% so với cùng kỳ, với tổng vốn đăng ký trên 95,3 nghìn tỷ đồng và giải quyết việc làm cho khoảng 49,1 nghìn lao động.

Hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục là bệ đỡ quan trọng cho ngành logistics khi tổng kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam tiếp tục đạt kỷ lục, dự kiến vượt 910 tỷ USD. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu của nhóm hàng chủ lực như điện tử, điện thoại, máy móc, dệt may, giày dép đạt hơn 260,7 tỷ USD, chiếm tới 60,6% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước trong 11 tháng. Logistics nội địa cũng ghi nhận những tăng trưởng vượt trội khi khối lượng hàng hóa vận chuyển trong nước đạt 2.726 triệu tấn, tăng 14,8% trong 11 tháng.

Nguồn: Vietnam Report, Khảo sát doanh nghiệp logistics, tháng 11/2024-2025.

Những kết quả đạt được ngày càng củng cố vai trò của logistics như một đòn bẩy hạ tầng cho sản xuất và thương mại.

Ngoài ra, sự bùng nổ của thương mại điện tử và kinh tế số cũng đang tái định hình cấu trúc thị trường logistics, thúc đẩy các mô hình fulfillment, giao hàng chặng cuối, kho thông minh và logistics đô thị.

Theo e-Conomy SEA 2025, kinh tế số Việt Nam dự kiến đạt 39 tỷ USD năm 2025, trong đó thương mại điện tử tiếp tục là động lực chính với tăng trưởng 14%, tạo áp lực mở rộng mạnh lên hệ sinh thái logistics từ kho bãi, phân loại đến giao nhận.

Sự trỗi dậy của Social Commerce – đặc biệt TikTok Shop và bán hàng livestream – đang tạo ra các chuẩn vận hành mới, trong đó logistics phải đáp ứng khả năng xử lý đơn hàng tức thời.

Đây cũng là động lực thúc đẩy mô hình micro-fulfillment phát triển tại các đô thị lớn nhằm rút ngắn thời gian giao hàng xuống mức giờ thay vì ngày.

Về phía doanh nghiệp, theo khảo sát của Vietnam Report, kết quả kinh doanh của doanh nghiệp logistics trong 9 tháng năm 2025 tiếp tục ghi nhận những tín hiệu khả quan khi tỷ lệ doanh nghiệp phản ánh doanh thu tăng vẫn chiếm đa số, khoảng 80% nếu tính cả tăng và tăng đáng kể. Tuy nhiên, so với năm 2024, tỷ lệ doanh nghiệp báo cáo tăng đáng kể có xu hướng thu hẹp, cho thấy đà phục hồi vẫn đang tiếp diễn nhưng không còn sức bật lớn dựa trên nền thấp của năm trước như kết quả khảo sát năm 2024 đã ghi nhận.

Ở chiều chi phí, gần một nửa doanh nghiệp tham gia khảo sát cho biết chi phí tăng đáng kể, phản ánh tác động của giá nhiên liệu, mặt bằng, nhân công và chi phí tài chính leo thang. Điều này khiến bức tranh lợi nhuận trở nên hai thái cực: khoảng một nửa số doanh nghiệp cho biết lợi nhuận tăng mạnh, nhưng đồng thời tỷ lệ doanh nghiệp bị suy giảm lợi nhuận đáng kể cũng tăng lên so với 2024, cho thấy khả năng quản trị chi phí và tối ưu chuỗi cung ứng đang trở thành yếu tố quyết định sức khỏe tài chính của từng doanh nghiệp.

Trong định hướng dài hạn, Quyết định số 2229/QĐ-TTg về chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025-2035, tầm nhìn đến 2050, đã đề ra những mục tiêu trong 10 năm tới như sau: tốc độ tăng trưởng trung bình dịch vụ logistics hằng năm đạt 12%-15%; đóng góp 5%-7% vào tăng trưởng GDP; chi phí logistics giảm xuống tương đương 12%-15%, đưa Việt Nam vào nhóm 40 quốc gia dẫn đầu về chỉ số LPI và đạt 80% doanh nghiệp logistics ứng dụng chuyển đổi số.

Đặc biệt, Quyết định trên cũng đặt ra mục tiêu xây dựng ít nhất 5 trung tâm logistics chuẩn quốc tế, giữ vai trò là đầu mối liên kết với chuỗi cung ứng trong khu vực và thế giới.

Nhìn chung, bức tranh toàn ngành không chỉ có gam màu sáng. Chi phí logistics của Việt Nam vẫn ở mức cao so với nhiều quốc gia trong khu vực, phản ánh những hạn chế mang tính cấu trúc về hạ tầng, tổ chức vận tải và hiệu quả vận hành chuỗi cung ứng. Hạ tầng giao thông tuy đã được đầu tư mạnh mẽ nhưng vẫn thiếu tính đồng bộ giữa đường bộ – đường sắt – đường thủy – cảng biển – hàng không.

Năng lực kết nối liên vùng và kết nối quốc tế chưa thực sự tối ưu, khiến thời gian vận chuyển và chi phí trung chuyển còn lớn.

Bên cạnh đó, quy mô doanh nghiệp logistics trong nước chủ yếu là vừa và nhỏ, năng lực tài chính, trình độ công nghệ và mức độ tích hợp dịch vụ còn hạn chế, dẫn đến sức cạnh tranh chưa cao so với các tập đoàn logistics đa quốc gia.

Năng lực cạnh tranh chưa cao so với các tập đoàn logistics đa quốc gia đã làm cho cán cân thương mại dịch vụ vận tải của Việt Nam thâm hụt liên tiếp qua các năm trong suốt giai đoạn nghiên cứu của Vietnam Report từ 2010-2025.

Dữ liệu cho thấy, kim ngạch nhập khẩu dịch vụ vận tải luôn cao hơn đáng kể so với xuất khẩu, phản ánh sự phụ thuộc lớn của hoạt động xuất nhập khẩu vào các hãng tàu, hãng vận tải và doanh nghiệp logistics nước ngoài.

Trong những năm gần đây, cán cân vẫn tiếp tục âm sâu, bản chất thâm hụt mang tính dài hạn, khó đảo chiều trong ngắn hạn. So sánh với các ngành dịch vụ khác, dịch vụ vận tải là lĩnh vực thâm hụt lớn nhất, lên tới 7,1 tỷ USD vào năm 2024, vượt xa các nhóm dịch vụ khác như bảo hiểm (-868 triệu USD), du lịch (-520 triệu USD). Điều này khẳng định thâm hụt thương mại dịch vụ của Việt Nam chủ yếu đến từ lĩnh vực vận tải – logistics.

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng này đến từ ba hạn chế lớn: (i) năng lực đội tàu và doanh nghiệp logistics nội địa còn yếu về vốn, công nghệ và mạng lưới quốc tế; (ii) dịch vụ logistics giá trị cao như vận tải viễn dương, logistics tích hợp, quản lý chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn do doanh nghiệp FDI chi phối; và (iii) chi phí logistics nội địa cao làm giảm năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt.

Hệ quả là dù kim ngạch xuất nhập khẩu tăng nhanh, thị trường logistics sôi động nhưng lợi ích từ dịch vụ vận tải chưa được giữ lại trong nước, làm giảm hiệu quả lan tỏa của thương mại đối với tăng trưởng kinh tế.

Về cơ cấu ngành vận tải, đường bộ tiếp tục giữ vai trò chủ đạo trong hệ thống vận tải hàng hóa Việt Nam, với khối lượng vận chuyển lớn vượt trội, khoảng 75,4% hàng hóa vẫn đi bằng đường bộ, trong khi đường sông và đường biển chiếm 24,4%, còn lại là đường sắt và hàng không. Cơ cấu vận tải hàng hóa của Việt Nam phát triển chưa cân đối, làm gia tăng chi phí logistics toàn nền kinh tế.

Do đó, cần triển khai đồng bộ các giải pháp: Đẩy mạnh đầu tư hạ tầng đa phương thức, kết nối hiệu quả giữa đường bộ – đường sông – đường biển – đường sắt; Tái cơ cấu vai trò của đường sắt và đường thủy nội địa trong vận chuyển hàng khối lượng lớn, quãng đường dài; Phát triển mạng lưới trung tâm logistics, cảng cạn (ICD) tại các vùng kinh tế trọng điểm nhằm giảm áp lực cho vận tải đường bộ; và khuyến khích doanh nghiệp logistics ứng dụng chuyển đổi số và logistics xanh để tối ưu hóa dòng hàng, giảm chi phí và phát thải.

Đây là những điều kiện then chốt để Việt Nam nâng cao hiệu quả vận tải hàng hóa và năng lực cạnh tranh của toàn chuỗi logistics trong giai đoạn tới.